De stem die zegt dat je tekortschiet

Je stuurt een bericht en leest het nog een keer. Was het niet te lang? Klonk het wel goed? Even later maak je een foutje en meteen volgt de gedachte dat je beter had moeten opletten. Voor je het weet, ben je alweer bezig met jezelf beoordelen.

Die kritische stem in je hoofd kan zo vertrouwd zijn dat je nauwelijks nog merkt dat hij er is. Toch zijn gedachten over jezelf niet automatisch de waarheid. Het zijn gedachten die steeds opnieuw kunnen terugkomen en daardoor steeds overtuigender gaan klinken.

De kritische stem voelt als een feit

Veel vrouwen zijn gewend geraakt aan een manier van denken waarin vooral wordt gekeken naar wat beter kan. Je had het anders moeten aanpakken. Je had beter moeten reageren. Je had meer moeten doen. Soms gaat dat zo vanzelf dat je de gedachte niet meer als gedachte herkent.

“Niet alles wat je over jezelf denkt, is waar. Het is alleen vaak gedacht.”

Juist doordat deze manier van denken zo vertrouwd is, kan het lastig zijn om er afstand van te nemen. De gedachte verschijnt en je gaat er meteen in mee. Niet omdat je bewust hebt besloten dat het waar is, maar omdat je eraan gewend bent geraakt om zo naar jezelf te kijken.

Dat betekent niet dat iedere kritische gedachte onzin is. Soms heb je inderdaad iets anders kunnen doen. Het verschil zit in de manier waarop je ermee omgaat. Een fout kan iets zijn om van te leren, zonder dat die fout iets zegt over jouw waarde als persoon.

Bewustwording komt vóór verandering

De eerste stap hoeft daarom niet te zijn dat je positiever tegen jezelf gaat praten. Je hoeft de kritische stem ook niet weg te krijgen. Het kan al veel veranderen wanneer je begint op te merken wat er gebeurt.

Misschien merk je dat je na een gesprek steeds opnieuw terugdenkt aan wat je hebt gezegd. Of dat een kleine vergissing onmiddellijk leidt tot een conclusie over jezelf. Door daar bewust bij stil te staan, ontstaat er een klein verschil tussen de gedachte en jezelf.

Je denkt dan niet alleen: ik heb het verkeerd gedaan, maar merkt ook op: ik heb nu de gedachte dat ik het verkeerd heb gedaan. Dat lijkt een klein verschil, maar het geeft ruimte om opnieuw te kijken.

Je hoeft jezelf niet mooier te maken

Milder omgaan met jezelf betekent niet dat je alles moet goedpraten. Het betekent ook niet dat je jezelf moet vertellen dat alles prima is wanneer dat niet zo voelt.

Je kunt erkennen dat je iets anders had willen doen en tegelijkertijd voorkomen dat je daar meteen een oordeel over jezelf aan verbindt. Een vergeten afspraak is een vergeten afspraak. Een ongemakkelijk gesprek is een ongemakkelijk gesprek. Daar hoeft niet automatisch de conclusie achteraan dat je tekortschiet.

Dat is vaak eerlijker dan jezelf voortdurend streng toespreken. Niet zachter omdat alles goed moet voelen, maar omdat een oordeel niet altijd iets toevoegt aan wat er werkelijk is gebeurd.

Het hoeft niet stil te worden

Het doel is niet om nooit meer kritisch over jezelf te denken. Gedachten laten zich niet zomaar uitzetten. Bovendien kan enige zelfkritiek je soms helpen om iets opnieuw te bekijken of van een situatie te leren.

Het gaat erom dat je steeds beter merkt wanneer deze kritische manier van denken het overneemt. Wanneer je dat herkent, hoef je de gedachte niet te bestrijden. Je kunt haar laten bestaan en tegelijkertijd besluiten er niet automatisch naar te handelen.

Dat vraagt oefening. Een gedachte die jarenlang vertrouwd is geweest, verdwijnt niet omdat je haar een paar keer hebt opgemerkt. Maar bewustwording kan wel maken dat je haar eerder herkent en er minder vanzelfsprekend in meegaat.

Misschien begint het precies daar. Niet bij een vriendelijker verhaal over jezelf, maar bij het eenvoudige moment waarop je merkt: daar is die kritische gedachte weer.

En je hoeft hem deze keer niet meteen te geloven.