Als je gedachten ongemerkt je leven sturen

Een opmerking van iemand blijft langer hangen dan je zou willen. Je ligt er 's avonds nog over na te denken. Bedoelde diegene het echt zo? Heb je iets verkeerd gedaan? Had je anders moeten reageren?

De gebeurtenis zelf is één ding. Maar wat je er vervolgens over denkt, kan minstens zo bepalend zijn. Zeker wanneer een gedachte zich steeds opnieuw aandient en je hem zonder nadenken voor waar aanneemt.

Gedachten zijn niet altijd de waarheid

We hebben allemaal gedachten die vanzelf lijken te komen. Soms zijn ze behulpzaam, maar soms zijn ze streng, angstig of gebaseerd op een aanname. Je merkt misschien niet eens dat je een conclusie trekt.

Bijvoorbeeld: iemand reageert kortaf en je denkt meteen: ze is zeker boos op mij. Of je maakt een fout en denkt: zie je wel, ik kan dit niet. Voor je het weet, voel je onzekerheid, schaamte of spanning. Misschien trek je je terug of ga je juist extra je best doen.

“Niet iedere gedachte die in je hoofd opkomt, vertelt de waarheid.”

Dergelijke automatische gedachten worden ook wel denkfouten genoemd. Het zijn vaste manieren van denken waardoor je een situatie vaak strenger, groter of persoonlijker maakt dan nodig is.

Wanneer je steeds aan jezelf twijfelt

Een veelvoorkomende denkfout is dat je vindt dat iedereen je aardig moet vinden of waarderen. Je past je aan, zegt misschien vaker ja dan je eigenlijk wilt en bent voortdurend bezig met wat anderen van je denken.

Daarmee wordt het lastig om dicht bij jezelf te blijven. Je aandacht gaat steeds naar buiten: Doe ik het goed? Vinden ze me nog aardig? Wat zullen ze hiervan denken?

Een andere denkfout is de overtuiging dat je pas de moeite waard bent als je alles goed doet. Fouten maken voelt dan niet als iets menselijks, maar als bewijs dat je tekortschiet. Zeker in een levensfase waarin er veel verandert, kan die lat behoorlijk zwaar worden.

Je waarde als mens staat echter niet gelijk aan wat je doet, bereikt of goed kunt. Niemand doet alles goed. Iedereen heeft sterke kanten en dingen die minder gemakkelijk gaan.

Als je alles onder controle wilt houden

Ook de gedachte dat dingen niet anders mogen lopen dan je wilt, kan je behoorlijk bezighouden. Je hebt een plan in je hoofd en wanneer de werkelijkheid daarvan afwijkt, ontstaat frustratie.

Dat is op zichzelf niet vreemd. Het wordt lastiger wanneer je denkt: Dit mag niet gebeuren. Dit houd ik niet vol. Het moet anders.

Hetzelfde geldt voor zorgen maken over alles wat mis zou kunnen gaan. Misschien voelt het alsof je door er alvast uitgebreid over na te denken beter voorbereid bent. Maar eindeloos piekeren geeft je niet automatisch meer invloed. Soms maakt het juist moeilijker om helder te kijken naar wat er werkelijk aan de hand is.

Een andere vorm van denken is problemen vermijden omdat ze te moeilijk, vervelend of spannend lijken. Op korte termijn geeft uitstellen misschien rust. Op langere termijn kan het juist onzekerheid vergroten. Je krijgt dan minder gelegenheid om te ervaren dat je iets wél kunt aanpakken.

Jij bent niet verantwoordelijk voor alles en iedereen

Sommige denkfouten hebben te maken met afhankelijkheid. Misschien voelt het alsof je iemand anders nodig hebt om keuzes te maken of om je zekerheid te geven. Natuurlijk hebben mensen elkaar nodig. Maar steeds meer van je eigen keuzes bij een ander neerleggen kan er ook voor zorgen dat je minder vertrouwt op je eigen mogelijkheden.

Ook het verleden kan een grote rol spelen in hoe je naar jezelf kijkt. Wat je hebt meegemaakt, heeft invloed op wie je bent geworden. Maar het bepaalt niet automatisch hoe je vandaag moet blijven reageren. Wat vroeger moeilijk was, hoeft niet voor altijd dezelfde betekenis te houden.

En dan is er nog de neiging om voortdurend bezig te zijn met het welzijn van anderen. Je maakt je zorgen om je partner, kinderen, ouders of andere mensen die belangrijk voor je zijn. Hun problemen kunnen zo veel ruimte innemen dat je nauwelijks nog stilstaat bij wat er bij jou speelt.

Betrokken zijn bij een ander is iets anders dan verantwoordelijk zijn voor het geluk van die ander. Je kunt naast iemand staan zonder het probleem voor die persoon te hoeven oplossen.

Het herkennen van een denkfout betekent niet dat je voortaan alleen maar positief moet denken. Het gaat er niet om een moeilijke situatie mooier te maken dan ze is. Het gaat erom dat je jezelf de ruimte geeft om te onderzoeken of je eerste gedachte wel het hele verhaal vertelt.

Misschien merk je daardoor dat een opmerking niet per se afwijzing betekent. Dat een fout niet zegt dat je tekortschiet. Of dat je niet alles hoeft te controleren om toch verder te kunnen.

De volgende keer dat een gedachte zich vastzet, kun je er misschien even bij stilstaan. Niet om de gedachte weg te krijgen, maar om jezelf af te vragen: Klopt dit eigenlijk wel?

En misschien verandert daarmee niet meteen de situatie, maar wel de manier waarop je ernaar kijkt.